In Nederland zijn ze maar zelden te horen: de gamelanorkesten met zulke weelderige bezettingen zoals het IGFA2010 die presenteert. Meer dan twintig musici per gamelanorkest treden aan. In totaal komen op uitnodiging van het festival ruim tachtig muzikanten en dansers vanuit Indonesië naar Nederland.  Indonesië, en meer specifiek Java en Bali, is de bakermat van de gamelan. De ontwikkeling van gamelanmuziek heeft er nooit stilgestaan. Vernieuwers van gewicht komen speciaal voor IGFA2010 naar Amsterdam. Het festival biedt naast de wereldpremière van Opera Java nog drie avondvullende programma’s in de monumentale Lichthal van het Tropenmuseum, waar nieuw werk is te horen. Uit Sunda (westelijk Java) komt de gamelangroep van Iwan Gunawan, met de hier zelden gehoorde gamelan degung en de delicate tembang sunda. Van Bali reist de gamelangroep Semara Ratih voor het  festival naar Nederland, samen met de twee leiders en tevens beroemde Balinese dansers Anak Agung Gde Anom Putra en zijn vrouw Gusti Ayu Sukmawati. De Balinese groep speelt op  een 7toons gong semarandana, een relatief recente uitvinding, die het gebruik van verschillende toonsoorten en sferen mogelijk maakt. In het Westen ontdekten componisten zoals  Claude Debussy, Benjamin Britten en Colin McPhee de onvermoede mogelijkheden van de gamelan. Later kwam daar Steve Reich nog bij. IGFA2010 besteedt speciale aandacht aan de  relatie tussen Reichs muziek en de gamelan. Ook zijn er hedendaagse Nederlandse composities te horen, uitgevoerd door Ensemble Gending.

donderdag 2 t/m zaterdag 11 september
Kaarten reserveren kan via de website van het Tropentheater. Daar staat ook het volledige programma van concerten, opera, muziektheateruitvoeringen en workshops. www.tropentheater.nl

Een gepassioneerde driehoeksverhouding tussen drie voor malige dansers die volledig ontspoort. Twee van de exdansers – de brave Setio en zijn vrouw Siti – zijn pottenbakkers, de
derde is een gewetenloze handelaar geworden. Dat is, in heel kort bestek, het uitgangspunt voor de muziektheaterproductie Opera Java. In het leven van de drie exdansers weerspiegelt zich een verhaal uit het aloude Ramayanaepos, precies de episode die zijzelf altijd vertolkten in hun uitvoeringen. De dialogen zijn gezongen en de actie wordt gedanst. Regisseur Garin Nugroho (1961) bewerkte voor deze productie zijn eigen veelbekroonde en gevierde film Opera Java, die bij de Nederlandse première in de Volkskrant ‘overrompelend’ en ‘opzwepend’ werd genoemd. In de muziektheaterversie is Javaanse zang en gamelanmuziek te horen van componist Rahayu Supanggah en treedt de vooraanstaande Indonesische danser Eko Supriyanto op in een moderne choreografie. Eerder stond deze danser al op grote klassieke podia in Londen, Parijs en Los Angeles én toerde hij met de groep van Madonna. Na de première in Amsterdam gaat Opera Java op tournee door Europa en Azië.

Zintuigen De uitvoering van Opera Java belooft een zinnenprikkelende ervaring te worden, mailt regisseur Garin Nugroho vanuit Indonesië, waar hij op het moment van schrijven aan het repeteren is. ‘Het publiek krijgt een spektakel te ervaren met dans, muziek, toneel, poëzie en elementen uit de beeldende kunst, in een mengeling van traditioneel en modern  totaaltheater, waarin vele facetten van de Javaanse cultuur aan bod komen. De meeste mensen in Nederland  zullen de taal niet verstaan, maar ze kunnen toch genieten van de voorstelling omdat alle zintuigen geprikkeld worden. Denk aan de muziek en de kostuums. En ze zullen de verschillen in sfeer kunnen proeven. We nemen het publiek mee op een reis die voert van dorp naar paleis, van klassiek naar modern en van meditatieve stilte naar dans en zang.’

Het Tropentheater is medeopdrachtgever en coproducent van Opera Java. Nugroho was meteen enthousiast toen hij gevraagd werd. ‘In mijn beleving is het met kunst net als met reizen: je kunt met de auto gaan of te voet, maar het middel doet er niet wezenlijk toe. Het gaat om de reis. Ga gewoon op weg, en je zult van alles ontdekken.’ Dat hij geen theaterervaring had, zag hij niet als probleem. ‘Ik denk niet in problemen, ik zie het leven en de kunst als een grote ontdekkingsreis. Van jongs af aan ben ik vertrouwd met veel verschillende kunstvormen. Mijn vader is schrijver en uitgever, twee broers van me zijn schilder. Dan is er nog de Javaanse architectuur, de dans, en het epos Ramayana, die allemaal tot mijn leefwereld behoorden tijdens mijn jeugd in Yogjakarta. Al die kunstvormen zie ik als loten aan dezelfde stam.’ Een duidelijk verschil tussen theater en film ervaart Nugroho wel. ‘Als filmregisseur heb je vrijwel totale controle over het resultaat, al was het maar vanwege de montage, waarmee je het eindproduct naar je hand kunt zetten. Als theaterregisseur is je invloed veel beperkter; je bent afhankelijk van de situatie op dat moment, van hoe spelers en publiek zich voelen. Het is live, en daardoor is elke voorstelling anders. En nog een verschil: als theaterregisseur ben je van begin tot eind betrokken, je loodst de spelers door het hele proces, vanaf de eerste repetitie tot de laatste voorstelling. Laat ik het zo zeggen: het is een heel spannend en verrassend proces. Het is als het leven zelf.’

In de aanloop naar de repetitieperiode ging veel tijd op aan de casting. ‘Het was een hele klus om voldoende dansers te vinden die ook kunnen zingen. Tot in de jaren zeventig van de vorige eeuw was het gebruikelijk dat artiesten zowel konden zingen, dansen als acteren, maar tegenwoordig specialiseren ze zich bijna allemaal in één discipline.’ Garin Nugroho heeft door dit project de smaak van theater te pakken gekregen. ‘Ik duik hierna weer het theater in. Naast de repetities voor Opera Java werk ik aan een nieuw script.’